Otwiera się w nowej karcie
+ 48 576 456 506

Wina i szczepy

Jak rozpoznać dobrą oliwę z oliwek extra virgin

Dobrą oliwę poznasz po kategorii na etykiecie, po smaku i po przechowywaniu. Co znaczy extra virgin i „na zimno”, dlaczego gorycz to zaleta i jak spróbować oliwy w domu.

Dobrą oliwę z oliwek poznasz po trzech rzeczach: po nazwie kategorii na etykiecie, po smaku i po tym, jak była przechowywana. Najwyższa kategoria to „oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia”, czyli extra virgin. W smaku dobra oliwa jest owocowa, a gorycz i drapanie w gardle to jej zalety, nie wady. Kolor niewiele mówi. Poniżej wyjaśniamy, co oznaczają napisy na butelce, jak spróbować oliwy w domu i jak ją przechowywać.

Kategorie oliwy — co oznacza napis na etykiecie

Nazwy oliwy określa prawo UE. Na półce sklepowej spotkasz cztery kategorie:

  • Oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia (extra virgin) — kwasowość wolna najwyżej 0,8%. W ocenie sensorycznej nie może mieć żadnej wady i musi być wyczuwalnie owocowa.
  • Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia (virgin) — kwasowość najwyżej 2%; dopuszcza niewielkie wady smaku.
  • Oliwa z oliwek – składająca się z rafinowanej oliwy z oliwek oraz oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia — mieszanka oliwy rafinowanej i nierafinowanej.
  • Oliwa z wytłoczyn z oliwek — z resztek po tłoczeniu, rafinowana.

Obie oliwy „z pierwszego tłoczenia” są uzyskiwane wyłącznie mechanicznie, bez rafinacji i bez rozpuszczalników. Kwasowość wolna to parametr mierzony w laboratorium, a nie kwaśny smak.

„Na zimno” — co to znaczy

Przepisy UE dopuszczają dwa określenia. Oba oznaczają, że oliwę uzyskano w temperaturze poniżej 27°C:

  • pierwsze tłoczenie na zimno — tradycyjna metoda: miazgę z oliwek tłoczy się prasą,
  • uzyskiwanie na zimno — metoda nowocześniejsza: oliwę oddziela się z miazgi przez przesączanie lub w wirówce.

Niska temperatura chroni aromat oliwy. Oba określenia dotyczą wyłącznie oliw z pierwszego tłoczenia.

Jak smakuje dobra oliwa: owocowość, gorycz, ostrość

Międzynarodowa Rada Oliwna (IOC) wymienia trzy pozytywne cechy oliwy:

  • owocowość — zapach i smak zdrowych, świeżych oliwek, zielonych lub dojrzałych; zależy od odmiany,
  • gorycz — typowa dla oliwy z oliwek zielonych lub dopiero zmieniających kolor,
  • ostrość — piekące drapanie w gardle, typowe dla oliwy z początku sezonu, z niedojrzałych owoców.

Drapanie w gardle ma konkretną przyczynę. Odpowiada za nie oleokantal, związek z grupy polifenoli. Badacze opisali to w 2005 roku w „Nature”: oleokantal pobudza receptory, które są przede wszystkim w gardle, dlatego oliwa „szczypie” w gardło, a nie w język. Gorycz wiąże się z innymi polifenolami oliwy.

Wady to zapachy, których w dobrej oliwie nie ma: stęchlizna, pleśń, ocet albo wino, zjełczały tłuszcz. Biorą się z uszkodzonych lub zbyt długo przechowywanych oliwek albo z utlenienia oliwy.

Jak spróbować oliwy w domu

Zawodowi degustatorzy pracują według metody IOC. W domu wystarczy jej uproszczona wersja:

  1. Nalej łyżkę oliwy do małego kieliszka lub szklanki.
  2. Ogrzej naczynie w dłoniach — degustatorzy oceniają oliwę w temperaturze około 28°C, bo wtedy najlepiej pachnie.
  3. Powąchaj kilka razy, powoli i głęboko.
  4. Weź mały łyk i rozprowadź go po całych ustach.
  5. Wciągnij przez usta kilka krótkich wdechów powietrza. Wtedy poczujesz owocowość, a po chwili gorycz i drapanie w gardle.
  6. Porównujesz kilka oliw? Między próbkami zjedz plasterek jabłka i popij wodą.

Degustatorzy IOC używają ciemnych kieliszków, żeby kolor nie wpływał na ocenę. Kolor nie jest też parametrem żadnej kategorii w normach UE. Zielona oliwa nie jest z definicji lepsza od złotej.

Koroneiki — oliwa z Krety

Koroneiki to najszerzej rozpowszechniona odmiana oliwek w Grecji, uprawiana między innymi na Peloponezie i na Krecie. Botaniczny przydomek microcarpa oznacza „drobnoowocowa” — oliwki Koroneiki są małe.

Badania składu oliw greckich pokazują, że oliwa z Koroneiki ma najwyższy stosunek kwasu oleinowego do linolowego spośród badanych odmian. Wskazuje to na dużą odporność tej oliwy na utlenianie.

Zbiór oliwek zwykle zaczyna się późną jesienią i trwa do wiosny. Oliwa z wcześniej zebranych, zielonych owoców jest zwykle bardziej gorzka i ostra, z dojrzalszych — łagodniejsza.

Jak przechowywać oliwę

Według zaleceń IOC największym wrogiem oliwy jest światło, drugim ciepło, a tlen powoduje jełczenie.

  • Temperatura: 13–25°C, z dala od kuchenki i okna.
  • Opakowanie: ciemne szkło, puszka albo stal.
  • Po otwarciu: zamykaj szczelnie i zużyj jak najszybciej — IOC podaje 1–3 miesiące.
  • Lodówka: niepotrzebna. W zimnie część oliwy mętnieje i krzepnie, ale to odwracalne i nie szkodzi jakości — w temperaturze pokojowej wróci do normy.

Jak podawać oliwę

Aromat oliwy extra virgin najlepiej czuć na zimno. Skrop nią świeże pieczywo, sałatkę, warzywa z grilla albo zupę tuż przed podaniem.

Na degustacjach w naszej winnicy podajemy oliwę z Krety razem z serami, obok naszych win. W domu najprościej spróbować jej z kromką świeżego pieczywa — wtedy owocowość i gorycz czuć bez żadnych dodatków.

Nasza oliwa z Krety

To ta sama oliwa, którą serwujemy na degustacjach: ekologiczna oliwa extra virgin z odmiany Koroneiki z gaju Kato Dris na Krecie. Uzyskana wyłącznie mechanicznie, bez rafinacji i bez mieszania z innymi oliwami. Ma certyfikat rolnictwa ekologicznego (COSMOCERT, GR-BIO-18). Butelka 0,75 l.

Logo rolnictwa ekologicznego UE wolno umieścić tylko na produkcie z certyfikatem. Gwarantuje ono, że co najmniej 95% składników pochodzenia rolniczego pochodzi z upraw ekologicznych.

Na prezent dla kogoś, kto gotuje, łączymy tę oliwę z wytrawnym Rieslingiem w zestawie Oliwa i Riesling. Więcej pomysłów jest w poradniku prezent dla miłośnika wina.

Najczęstsze pytania

Co to znaczy extra virgin?

To najwyższa kategoria oliwy: „oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia”. Uzyskana wyłącznie mechanicznie, z kwasowością najwyżej 0,8%, bez żadnych wad smaku i z wyczuwalną owocowością.

Czy gorzka oliwa jest zepsuta?

Nie. Gorycz i ostrość to według IOC pozytywne cechy oliwy, związane z polifenolami. Zepsutą oliwę poznasz po zapachu stęchlizny, octu albo starego orzecha.

Dlaczego oliwa drapie w gardle?

Przez oleokantal — jeden z polifenoli oliwy. Pobudza receptory obecne przede wszystkim w gardle.

Czy kolor oliwy świadczy o jakości?

Nie. Kolor nie jest kryterium żadnej kategorii, a zawodowi degustatorzy oceniają oliwę w ciemnych kieliszkach, żeby kolor ich nie sugerował.

Czy oliwę trzymać w lodówce?

Nie trzeba. Wystarczy ciemne miejsce w temperaturze 13–25°C. W lodówce oliwa mętnieje i gęstnieje, ale w temperaturze pokojowej wraca do normy.

Fakty w skrócie

Najwyższa kategoria
oliwa z oliwek najwyższej jakości z pierwszego tłoczenia (extra virgin)
Kwasowość extra virgin
najwyżej 0,8%
„Na zimno”
uzyskana poniżej 27°C
Cechy pozytywne wg IOC
owocowość, gorycz, ostrość
Drapanie w gardle
oleokantal, jeden z polifenoli
Kolor
nie jest kryterium jakości; degustacja w ciemnym kieliszku
Przechowywanie
ciemno, 13–25°C, szczelnie; po otwarciu zużyć w 1–3 miesiące
Koroneiki
najszerzej rozpowszechniona odmiana oliwek w Grecji; drobne owoce

Sprawdź też: